De eerste buurt- en nabijheidsdiensten (BND) ontstonden in België in de jaren '90. Deze initiatieven werden vaak aangestuurd vanuit lokale besturen of vanuit het opbouwwerk. Ze waren het resultaat van een veranderende demografische, sociaal-economische en culturele situatie en hadden als doel een antwoord te bieden op nieuwe individuele of collectieve behoeften.

Enerzijds vielen er verschillende mensen uit de boot in een erg productieve maar ook in een erg competitieve arbeidsmarkt. Anderzijds waren er een aantal personen, gezinnen en buurten die verstoken bleven van vitale diensten en welzijnsnoden. De buurt- en nabijheidsdiensten boden een oplossing voor deze beide behoeften.

De verschillende buurt- en nabijheidsdiensten zijn heel divers, zowel wat betreft de dienstverlening (van thuishulp en kinderopvang tot groenwerk en klusjes) als wat betreft schaalgrootte.

Deze werkvorm steunt op drie pijlers:

• aanvullende, toegankelijke en kwalitatieve dienstverlening gericht op lokale, individuele of collectieve behoeften;
• duurzame werkgelegenheid die de arbeidsmarkt openstelt voor kansengroepen; 
• centrale aandacht voor participatie van werknemers, gebruikers en andere stakeholders.

In het verleden werden de buurt- en nabijheidsdiensten ondersteund door verschillende projectsubsidies (Experimentenfonds buurt- en nabijheidsdiensten, Actieplan nabijheidsdiensten, Actieplan ter Bestrijding van de Jeugdwerkloosheid). Het decreet Lokale diensteneconomie uit 2006 biedt een structurele erkenning voor buurt- en nabijheidsdiensten, en is gestoeld op de drie pijlers van buurt- en nabijheidsdiensten.

Niet alle bestaande buurt- en nabijheidsdiensten hebben echter een erkenning binnen de lokale diensteneconomie aangevraagd of verkregen. Enerzijds werd de combinatie dienstencheques en lokale diensteneconomie onmogelijk gemaakt. Daarnaast zijn er initiatieven die niet aan de erkenningsvoorwaarden voldeden.

Buurtontwikkelingsdiensten

Buurtontwikkelingsdiensten zijn buurtdiensten die sterk gericht zijn op armoedebestrijding in kansarme buurten. Deze buurtdiensten stellen moeilijk inzetbare werkzoekenden uit een kansarme buurt te werk en werken aan de levenskwaliteit van de buurt (door een sociaal restaurant, buurtsportactiviteiten, laagdrempelige computeropleidingen, opruimen zwerfvuil, wijkcomposteren,...). Op deze manier hebben deze buurtdiensten een positieve impact op de buurt- of wijkontwikkeling: de sociale samenhang wordt verbeterd en de interculturele samenleving bevorderd. De buurtontwikkelingsdiensten zijn dus een belangrijke schakel in de bestrijding én de preventie van kansarmoede.