Sociaal ondernemerschap gaat breder dan het inschakelen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zo telt Vlaanderen ook heel wat coöperaties: bedrijven waar producenten, werknemers en zelfs klanten mede-aandeelhouder kunnen zijn. Door je werknemers en klanten te betrekken leeft iedereen mee met het bedrijf, waardoor je betere resultaten boekt.

De portaalsite over coöperaties is www.coöperatiefvlaanderen.be. Hier vind je alles over coöperaties in het algemeen en over de Belgische coöperatieve vennootschap in het bijzonder: achtergrondinformatie, filosofie, soorten en statuten van de coöperatieve vennootschap, en veel meer.

Hieronder lees je een korte inleiding.

 


Zelf, samen en beter!  Dat is waar coöperaties voor staan.

Willen we van Vlaanderen echt een innovatieve, duurzame en sociaal warme samenleving maken, dan is hiervoor méér en ander ondernemerschap nodig. “Zelf, samen en beter”: De coöperatie is van oudsher een geschikt model om gemeenschappelijke noden op te lossen. Bij coöperatief ondernemen draait het immers om samen ondernemen, samen verantwoordelijkheid nemen en samen de centen delen. Deze alternatieve vorm van samen ondernemen is aan een heropleving bezig, in vele nieuwe en verfrissende verschijningsvormen. Maar telkens gestoeld op een aantal principes. De democratische besluitvorming is de basis van dit coöperatief ondernemen. Alle leden hebben zeggenschap in het beheer van hun coöperatie, los van hun kapitaalsinbreng. Ze zijn ook en vooral gebruiker van de diensten van hun coöperatie en het dividend is beperkt. De gebruikerswaarde staat centraal. Coöperatief ondernemen gaat dus niet om winstbejag. Het is een slimme mix tussen economische, ecologische en sociale winsten.

Fundamenten van het coöperatieve gedachtegoed

Het coöperatieve gedachtegoed rust op drie fundamenten die je ook terugvindt in de definitie van een coöperatie volgens de Internationale Coöperatieve Alliantie, de overkoepelende internationale organisatie van de coöperatieve beweging:

1. De coöperatie stoelt op de erkenning van een gemeenschappelijke behoefte en het verlangen van mensen om via samen te ondernemen te komen tot de invulling ervan.
2. De coöperatie kent geen puur winstbejag bij haar leden, die samen eigenaar zijn van hun coöperatie.
3. Het beheer van de coöperatie gebeurt op een democratische manier.

De Internationale Coöperatieve Alliantie definieert een coöperatie als volgt:

“… een autonome organisatie van personen die zich vrijwillig verenigen om hun gemeenschappelijke economische, sociale en culturele behoeften en ambities te behartigen door middel van een onderneming waarvan ze samen eigenaar zijn en die ze democratisch controleren.”(ICA-definitie)


De fundamenten vertaald naar 7 coöperatieve principes

Deze drie kerngedachtes weerspiegelen de fundamentele waarden van de coöperatieve beweging: zelfredzaamheid, verantwoordelijkheidszin, democratie, gelijkheid, billijkheid en solidariteit. Om deze waarden concreet te verwezenlijken, formuleerde de Internationale Coöperatieve Alliantie zeven coöperatieve principes.

Wereldwijd, en in toenemende mate ook in Vlaanderen, vormen de 7 ICA-principes het richtsnoer van het handelen van coöperaties. Deze principes zijn geen theoretische concepten. Integendeel. Gegroeid uit jarenlange goede coöperatieve praktijken vormen ze het DNA van de coöperatie. Maar aangezien coöperaties levende organismen zijn die zich voortdurend aanpassen aan hun maatschappelijke context, is het logisch dat ook hun erfelijk materiaal zich gestaag aanpast aan hun omgeving.

De zeven ICA-principes zijn:

1. Vrijwillig en open lidmaatschap
2. Democratische controle door de leden
3. Economische participatie door de leden
4. Autonomie en onafhankelijkheid
5. Onderwijs, vorming en informatieverstrekking
6. Samenwerking tussen coöperaties
7. Aandacht voor de gemeenschap


Zet zelf je koers uit met het ICA-kompas

Maar hoe doe je dat eigenlijk, dat coöperatieve gedachtegoed verankeren in de dagelijkse bedrijfsvoering? Hiertoe kun je bijvoorbeeld het volgende e-learning instrument gebruiken: het ICA-kompas. Dit maakt de zeven principes concreet. Op zoek naar inspiratie of reflectie? Benieuwd welke meerwaarde die principes voor jouw onderneming kunnen betekenen? Neem de proef op de som!

Dit kompas werd ontwikkeld door Coopkracht en met financiële steun van de Vlaamse Overheid, Departement Werk en Sociale Economie.

Lees meer over de coöperatieve principes en hoe je het kompas kunt gebruiken in de Coopkracht-brochure en ga van start met jouw eigen leerproces op www.icakompas.be.


Nationale Raad voor de Coöperaties

De bevoegdheid om het wet- en regelgevend kader te scheppen ligt op het federaal niveau.

In België is de coöperatieve vennootschap een specifieke vorm van een handelsvennootschap, met als kenmerk dat ze een variabel aantal vennoten en kapitaal heeft. De coöperatieve vennootschappen worden geregeld door de artikelen 350 en volgende van het Wetboek van Vennootschappen.

Omwille van de grote verscheidenheid binnen het coöperatief ondernemen geeft het Wetboek van vennootschappen de oprichters van de coöperatieve vennootschappen grote vrijheid op statutair vlak. Hierdoor is deze vorm van handelsvennootschap erg populair, ook zonder de essentie van het coöperatieve.

Net om de coöperatieve vennootschappen die de coöperatieve waarden en beginselen respecteren te onderscheiden van de meer commerciële ondernemingen die deze vorm hebben aangenomen omdat het hen schikt, kan de minister die bevoegd is voor Economie een erkenning verlenen. De erkende coöperatieve vennootschappen vormen het institutionele draagvlak op basis waarvan de Nationale Raad voor de Coöperatie werd opgericht in 1955.

De erkenningsvoorwaarden verwijzen naar een aantal principes van coöperatief ondernemen, zoals daar zijn:

  • De vrijwillige toetreding
  • Gelijk stemrecht of beperking van het stemrecht op de algemene vergadering
  • De aanstelling van bestuurders door de algemene vergadering
  • Een matig dividend
  • Een restorno aan de vennoten in relatie tot de transactie met de coöperatie

De NRC-erkenningsvoorwaarden lopen echter niet helemaal gelijk aan de hierboven genoemde zeven coöperatieve principes die door de Internationale Coöperatieve Alliantie zijn opgesteld.

In 2013 steeg het aantal erkende coöperaties tot slechts een 500-tal van de 26.626 coöperaties in België.

De huidige wet voor de instelling van een Nationale Raad voor de Coöperatie dateert van 1955. In juli 2013 werd de samenstelling en de werking van de Nationale Raad voor Coöperatie hervormd. De vier sectoriële commissies worden opgeheven, aangezien ze niet meer beantwoordden aan de realiteit van de coöperatieve wereld en de sociale economie. De raad bestaat voortaan uit een algemene vergadering waaraan alle coöperatieve vennootschappen kunnen deelnemen. Een bureau zal de adviesbevoegdheid van de Nationale Raad voor Coöperatie uitvoeren. De structuur wordt vereenvoudigd terwijl de vertegenwoordiging verbeterd wordt. Daarnaast wordt de erkenning van coöperatieve vennootschappen eenvoudiger. Hun erkenning blijft voor onbepaalde duur gelden. Deze hervorming geeft de Nationale Raad voor Coöperatie de kans om zijn rol als promotor van de coöperatieve sector in België verder te zetten.


Coöperatieve dienstverleners

Coopkracht

Coopkracht is een overlegplatform voor de mens- en milieuvriendelijke coöperaties in Vlaanderen. Onze visie is "Coöperatief leven en werken, wakker en zichtbaar maken in Vlaanderen". Deze visie hebben we vertaald naar drie strategische doelstellingen:

  • coöperatieve bedrijven praktisch en virtueel samen brengen om ervaringen uit te wisselen en mekaar te versterken, onderlinge samenwerking stimuleren en te werken rond visievorming;
  • de gesprekspartner zijn voor overheden en beleidsvoorstellen formuleren ten gunste van coöperatieve bedrijven;
  • de waardengedreven coöperatieve bedrijven naar beleid, onderwijs, pers, institutionele relaties extern profileren.

Coopkracht is een feitelijke vereniging die werd opgericht in 2008 en erkend werd door de Nationale Raad voor Coöperaties in 2009. In de toenmalige koepelstructuur VOSEC vertegenwoordigde Coopkracht de coöperaties. Coopkracht speelt die rol nu ook in de nieuwe structuur IN-C  en als afgevaardigde in de SERV.

Contact: Coopkracht, Posthoflei3 b 3, 2600 Antwerpen / Berchem
Contactpersoon: Ines Rothmann, ines.rothmann@coopkracht.org, 03.294.16.70
Website: www.coopkracht.org

Coopburo

Coopburo, de coöperatieve dienstverlener van Cera, informeert, inspireert en adviseert mensen, organisaties en beleid over coöperatief ondernemen. Coopburo begeleidt zowel nieuwe initiatieven als gevestigde coöperaties in diverse sectoren. Daarnaast biedt Coopburo een uitgebreid vormingsaanbod aan en verkent vanuit actuele maatschappelijke uitdagingen nieuwe toepassingsmogelijkheden voor coöperatief ondernemen.

2012, het Internationaal Jaar van de Coöperaties is een erkenning voor de coöperatieve sector. Voor Cera was dit de directe aanleiding om de waardevolle, maar versnipperde initiatieven rond het stimuleren en ontwikkelen van coöperatief ondernemen te bundelen onder één naam: Coopburo. Coopburo steunt aldus op de expertise en know-how van alle verschillende projecten en samenwerkingsinitiatieven waar Cera de voorbije jaren haar de schouders onder zette.

Contact: Coopburo, Mgr. Ladeuzeplein 15,  3000 Leuven
Contactpersoon: Lieve Jacobs, lieve.jacobs@coopburo.be, 016 27 96 88
Website: www.coopburo.be

Febecoop Adviesbureau

Van de oprichting van de allereerste invoegbedrijven, de groei en bloei van de sociale werkplaatsen, de prille experimenten in de lokale diensteneconomie tot de revival van de mens- en milieuvriendelijke coöperaties, … Met 25 jaar ervaring op de teller, heeft Febecoop Adviesbureau mee vorm en inhoud gegeven aan de sociale en coöperatieve economie zoals we die vandaag in Vlaanderen kennen. Prioritair werken wij voor bedrijven in de sociale en coöperatieve economie. Af en toe zetten wij een stapje in de wereld van welzijn, ontwikkelingssamenwerking en cultuur.

Binnen sociale economie is de tewerkstelling van mensen uit de kansengroepen belangrijk. Maar een bedrijf in de sociale economie, die naam waardig, heeft ook oog voor de persoonlijke groei van haar werknemers, streeft naar een zo hoog mogelijke kwaliteit van de arbeid, draagt zorg voor het milieu, produceert als het even kan goederen of diensten met een maatschappelijke meerwaarde.

In coöperatieve economie gaat het om organisaties die oog hebben voor de participatie van hun werknemers, die ernaar streven om alle betrokkenen, niet in de laatste plaats de vennoten, zo veel mogelijk zeggenschap te geven, onafhankelijk van het ingebrachte kapitaal. Ze geven voorrang aan activiteiten, producten en productiemethoden die op korte en lange termijn het leefmilieu respecteren. Ze formuleren bedrijfseconomische antwoorden op maatschappelijke uitdagingen.

Uitgangspunt: “het kapitaal is de dienaar en niet de heerser van de onderneming”.

Contact: Febecoop Adviesbureau, Barricadenplein 1, 1000 Brussel
Contactpersoon: Peter Bosmans, p.bosmans@febecoop.be, 02 500 53 12
Website: www.febecoopadvies.be

Meer weten over coöperaties? Bekijk dan dit filmpje, waarin Andrea Croonenberghs je rondleidt in de wondere wereld van de sociale economie.

 

 

Klik hier voor de lijst van coöperaties in onze database