26/12/2008: dr. Caroline Gijselinckx op Radio 1 - 'Vandaag'

PERSARTIKEL/OPINIE - 2009, jaar van het coöperatieve alternatief?

De financieel-economische crisis heeft het debat over de wijze waarop we onze economie moeten organiseren opnieuw aangewakkerd. Het komende jaar zal dan ook verder in het teken staan van een zoektocht naar alternatieven voor het huidige economisch bestel. Een van deze alternatieven is het coöperatief ondernemen. Dit alternatief bestaat al meer dan 150 jaar, maar wie zou denken dat coöperaties een artefact zijn uit het verleden slaat de bal mis: België kent vandaag de dag immers bijna 40.000 coöperaties.

In België zijn coöperaties actief in onder meer de landbouwsector, de financiële sector, de detailhandel, de groothandel, nutssectoren en bij vrije en creatieve beroepen. Deze coöperaties zijn een economisch instrument voor hun vennoten, opgericht om te voorzien in hun sociaal-economische behoeften. Het klassieke beeld van een werknemerscoöperatie klopt niet, de meeste coöperaties zijn gestructureerde vormen van samenaankoop –en verkoop van goederen en diensten. In de huidige maatschappelijke context kan coöperatief ondernemen onder meer een oplossing betekenen voor het versterken van de koopkracht van gezinnen en de positie van zelfstandige ondernemers, een alternatief voor vermarkting in de zorg, een stimulans voor ondernemerschap en een sterkere lokale verankering van onze economie.

Coöperatief verantwoord ondernemen

In tegenstelling tot het klassieke investeringskapitalisme hebben vennoten van een coöperatie een dubbele identiteit: ze zijn niet alleen eigenaar, maar ook gebruiker van hun coöperatie. Dit maakt dat coöperaties niet alleen investor-driven zijn, maar tegelijkertijd ook user-driven. Het zorgt voorts voor stabiliteit in het aandeelhouderschap en een lokale verankering van economische activiteiten. Coöperatief aandeelhouderschap is minder volatiel dan dat van beursgenoteerde ondernemingen. Coöperatieve aandelen zijn niet alleen beperkt overdraagbaar, de waarde ervan blijft ook meestal constant. Een financiële vergoeding voor het ingebrachte kapitaal gebeurt door middel van een beperkt dividend en/of via een ristorno, waarbij de winst onder de vennoten verdeeld wordt pro rata hun transacties met de coöperatie.

Door het principe van democratische besluitvorming zijn coöperatieve aandeelhouders bovendien niet alleen in financieel opzicht, maar ook sociaal gezien ‘eigenaar’ van hun coöperatie. De link tussen stemrecht en grootte van de kapitaalsinbreng wordt bij een coöperatie immers doorbroken.

Tot slot is er de omkering van doel en middel bij een coöperatie. Klassieke ondernemingen stellen winstmaximalisatie voorop. Zogenaamde maatschappelijk verantwoorde ondernemingen trachten daarnaast ook aandacht te hebben voor de sociale, ethische en ecologische aspecten van het ondernemen. Dit slaat aan. Consumenten verbruiken immers steeds bewuster en overheden leggen steeds strengere bepalingen op inzake mens- en milieuvriendelijk ondernemen. In tegenstelling tot dit klassieke verhaal stellen coöperaties van bij het begin een sociaal-economische doelstelling voorop. Ze zetten hun economische activiteiten immers in de eerste plaats op om een zekere dienstverlening aan hun leden te realiseren. Financiële meerwaarde realiseren is daarbij geen doel op zich, maar een middel om economische, sociale en/of ecologische meerwaarden te kunnen blijven realiseren.

Een alternatief in de markt, niet ernaast

Coöperaties werden doorheen de tijd steeds opnieuw uitgevonden als hefboom om gemeenschappelijke problemen door samenwerking op te lossen. Niet zelden kreeg de groei van coöperaties een opstoot in de nasleep van een economische crisis. Het succes van de formule zit hem in het feit dat coöperaties integraal deel uitmaken van de markt. Bovendien doet het een appèl op de verantwoordelijkheid en het gezamenlijk initiatief van velen. Het staat model voor ‘samen investeren in de toekomst’, met vergoeding van de inbreng van een ieder. Het vertrekt vanuit de sociaal-economische behoeften van de mens, met aandacht voor de sociale en natuurlijke omgeving waarin die mens zich bevindt. Juist daarom bieden ze een alternatief voor het gangbare model van investeringskapitalisme dat vandaag de dag zo grondig ter discussie staat.

Caroline Gijselinckx
Wim Van Opstal

Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen, HIVA - KULeuven

Meer info

www.cooperatiefondernemen.be

Gijselinckx, C. & Van Opstal, W. (2008), Coöperatief Verantwoord Ondernemen, Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen in samenwerking met Chaire Cera, E-note 5.

Van Opstal, W., Gijselinckx, C. & Develtere, P. (red.) (2008), Coöperatief ondernemen in België: theorie en praktijk. Leuven: Acco, 185p.

Contact

Prof. dr. Caroline Gijselinckx
Onderzoeksleider middenveld en sociale economie
HIVA - K.U. Leuven
Tel.: 0484/59.99.75
caroline.gijselinckx@hiva.kuleuven.be

Wim Van Opstal
Senior onderzoeker, Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen
HIVA - K.U. Leuven
0495/36.14.95
wim.vanopstal@hiva.kuleuven.be