In deze e-note stellen Prof. Sybille Mertens (Chaire Cera en Social Entrepreneurship, HEC-Ecole de Gestion, Universiteit van Luik) en Marie-Caroline Collard (Directrice SAW-B) de vraag of burgerinitiatieven, die zich vandaag vaak onder de vorm van een feitelijke vereniging ontwikkelen, een voorafspiegeling zijn van de sociale economie van morgen. Om hierop een antwoord te geven, presenteren de auteurs een economische kijk op de ontwikkeling van burgerinitiatieven. Vervolgens beschrijven ze waarom en hoe deze initiatieven uitgedaagd worden om « de overstap naar de economie te maken ». Tenslotte worden de verschillende pistes geindentifceerd die deze projecten kunnen bewandelen en de risico's die hieraan verbonden zijn.

Inleiding

De aard en omvang van de organisaties uit de sector van de sociale economie zijn sterk uiteenlopend - een aantal daarvan is trouwens sterk geïnstitutionaliseerd. Maar vergeten we vooral niet dat de meeste succesverhalen uit de sociale economie vaak kleinschalig zijn begonnen en haast uitsluitend op een burgerlijke logica waren gebaseerd. Naast die erkende organisaties uit de sociale economie (VZW met bezoldigd personeel, coöperatieve vennootschappen, vennootschappen met een sociaal oogmerk, stichtingen, mutualiteiten) bestaan er nog tal van andere burgerinitiatieven. Soms zijn die in een VZW georganiseerd maar meestal beschikken ze zelfs niet over een juridische structuur. Die noemt men « feitelijke verenigingen ». Ze verdedigen waarden uit de sociale economie (niet-kapitalistisch oogmerk, privaat initiatief, interne democratie) en net als de meer gestructureerde verenigingen zijn ze opgericht als antwoord op een sociale vraag waaraan niet is voldaan. Wanneer we dieper ingaan op wat als « informele » sociale economie zou kunnen worden bestempeld kan men zich afvragen of die huidige burgerinitiatieven een voorafspiegeling van de sociale economie van morgen zijn.

Om op deze vraag een antwoord te bieden, presenteert deze e-note een economische kijk op het ontstaan van burgerinitiatieven. Daarna volgt een beschrijving van hoe en waarom ze de « overstap naar de economie » moeten maken. Tenslotte worden de verschillende pistes geïdentifceerd die deze projecten kunnen bewandelen en de risico's die daarmee gepaard gaan. Deze e-note wil aldus aantonen dat de link tussen de huidige structuren uit de sociale economie en de burgerinitiatieven die ze ooit zijn geweest makkelijk bloot te leggen is, maar dat een vooruitblik daarentegen niet altijd vanzelfsprekend is. Uit een analyse van de transformaties die zich voordoen wanneer burgerinitiatieven zich beginnen te positioneren als producenten blijkt dat dit op verschillende manieren kan en dat bepaalde van die huidige burgerinitiatieven zich in de toekomst niet noodzakelijk tot sociale economie ondernemingen zullen omvormen.