De nieuwsbrief van het Departement Werk & Sociale Economie laat Elke Vandermeerschen aan het woord, stafmedewerker armoedebeleid voor de thema's werk en sociale economie bij het Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen.

Ook in België is het idee wijd verspreid dat mensen aan het werk helpen, het ultieme instrument is tegen armoede. Werk zorgt voor een degelijk inkomen, waardevolle deelname aan de samenleving, case closed. Helaas is de relatie werk-armoede een stuk complexer dan dat. Wie werk aanduidt als hét middel in de strijd tegen armoede, gaat er vanuit dat armoede louter een inkomensprobleem is. De verwevenheid van problemen op diverse levensdomeinen heeft echter een sterke invloed op het armoedebestrijdend potentieel van werk.

Een alleenstaande werkloze ouder heeft vaak haar handen vol met het hollen van de ene dienst naar de andere, om problemen op te lossen of andere af te wenden, investeert veel in haar puberende kinderen, zodat ze niet aan het spijbelen gaan... Dit is geen ideaal vertrekpunt om de stap naar de arbeidsmarkt te zetten, én indien men al een job vindt, zijn ook andere problemen (huisvesting, gezondheid, moeilijkheden op school bij de kinderen...). niet zomaar opgelost. Mensen in armoede spreken vaak over hun 'gekwetste binnenkant'. Dat is het resultaat van veelvuldige uitsluiting, vernedering, mislukking... Daardoor kijken mensen naar een samenleving met het gevoel dat het niet die van hen is. 'Werk' situeert zich in diezelfde maatschappij, die ze niet kennen, die ze wantrouwen, en waar ze tegelijk willen toe behoren, zonder te weten hoe dat kan. Dat dubbele gezicht van armoede vormt een hoge drempel, een belemmering om überhaupt aan het werk te kunnen gaan: armoede is dus op zich een hardnekkige werkloosheidsval.

Het is meteen duidelijk dat enkel het hebben van een job geen afdoend antwoord kan bieden. Dit wil niet zeggen dat we deze mensen moeten 'opgeven', en 'laten zitten'. Een sterk armoedebestrijdend verhaal focust echter niet enkel op werk, maar ook op vooruitgang op andere domeinen en dient aandacht te hebben voor het versterken van mensen. Dat veronderstelt een sterke begeleiding dat antwoorden geeft op problemen van diverse aard. Daarnaast moeten mensen in armoede ook versterkt worden op emotioneel en expressief vlak. Het vertrouwen in zichzelf en in de samenleving moet omhoog voor er sprake kan zijn van duurzame tewerkstelling. Vandaar de nood aan een vertrouwensvol kader. Het is van belang dat werkzoekenden zélf keuzes kunnen maken, in vrijheid en vertrouwen, om terug greep te krijgen op hun situatie. Het spreekt voor zich dat de begeleiding niet stopt bij het vinden van een job, integendeel. Een continue vertrouwensvolle en integrale aanpak kan ertoe bijdragen dat tijdens de werkervaring de brede kloof een stuk overbrugd wordt. Op die manier kan wérk wel een brug tot sociale inclusie zijn.

We focussen ons hier bewust op de hardnekkige complexiteit van armoede, aangezien die in het 'groei-jobs- welvaart' -geloof compleet genegeerd wordt. Het hebben van een adequaat inkomen is geen voldoende, maar wel een noodzakelijke voorwaarde om uit de armoede te kunnen ontsnappen. Allereerst is voldoende inkomen van belang om sterk genoeg te zijn voor een stap naar de arbeidsmarkt. Diverse uitkeringen en vervangingsinkomens liggen in België nog steeds onder de Europese armoedegrens, terwijl die grens amper genoeg is om alle kosten te betalen en te voorzien in de strikt noodzakelijke levensvoorzieningen. Dat is onvoldoende voor een stabiele basis, voor een waardig leven in een samenleving. Daarnaast is een zekere spanning ('beloning') een sterke motivator om aan het werk te gaan, om 'de grote sprong' te wagen. Een goed inkomen heeft echter niet enkel betrekking op een nominaal bedrag, maar eveneens op een vorm van zekerheid, een lange termijn perspectief. En vaak knelt daar het schoentje en werkt het als een werkloosheidsval. Mensen kiezen eerder voor de zekerheid van een vast -zij het te laag- vervangingsinkomen, dan voor een tijdelijk contract, een onzekere job... De jobs waarin mensen in armoede terechtkomen, zowel in het kader van sociale economie als in het normaal economisch circuit, bieden vaak onvoldoende loon, geen stabiliteit en geen zekerheid. De overgang van werkloos naar werk is een enorme stap. Dat vergt zowel psychologisch als financieel een bepaalde draagkracht die vaak ontbreekt voor mensen in armoede. Eenmaal aan het werk, verliezen ze vaak bepaalde voordelen, (verhoogde kinderbijslag, lagere huur sociale woning,...). Daar kunnen ze vaak niet zomaar terug een beroep op doen, indien ze terug werkloos worden. Een goed betaalde job met lange termijn perspectief kan op die manier een erg sterke hefboom zijn om uit de armoede te geraken.

Naast een sterk tewerkstellingsbeleid moeten we investeren in nieuwe, efficiëntere herverdelingsmechanismen. Werk is niet het vermeende wondermiddel in de strijd tegen armoede, maar beide hebben wel degelijk invloed op elkaar, spelen op elkaar in en hebben een drastische impact op het leven van de betrokkene. Armoede kan als zodanig een belemmering zijn om überhaupt aan het werk te kunnen gaan. Een kwalitatieve duurzame job, met de nodige ondersteuning kan een sterk instrument zijn om uit de armoede te geraken. Anderzijds kan een onzekere, zware, slecht betaalde job de armoedeproblematiek ernstig verzwaren. Deze complexe relatie eist een slim beleid, met een integrale benadering, waarin kwalitatief, duurzaam werk als één van de vele instrumenten wordt ingezet om armoede te bestrijden. Hierbij mogen we ons niet laten verleiden tot een te eenzijdige activeringslogica enerzijds of een "laissez faire, laissez passez"-houding anderzijds. Werk als instrument tegen armoede zal enkel werken als het hoofddoel niet economische groei, werkzaamheidsgraad, of toename van de totale welvaart is.

Bron: www2.vlaanderen.be/werk/Werkzin-e/20100622/Werk_aan_armoedebestrijding.htm

Abonneren op werkzin-e kan via www.werk.be/nieuwsbrieven.htm