Sociale economie wordt nu reeds vijf jaar via beperkte acties of sterk geïntegreerde als leertopic de lespakketten in het hoger onderwijs binnengeloodst. Op de drempel van het zesde campagne jaar van 'Sociale economie op de campus' is het niet overbodig om de vraag te stellen waarom dat thema een plaats krijgt of misschien nog meer moet verwerven in dat hoger onderwijs.

Is er een gemeenschappelijk project? Een visie en een doelstelling te delen?

Vanuit de opdracht van het hoger onderwijs - onderwijs, onderzoek en maatschappelijke dienstverlening - leggen we een brug met sociale economie in Vlaanderen.

> De brug in de praktijk...

Onderwijs heeft de bijzondere opdracht om jongeren voor te bereiden op hun functioneren in de samenleving. Dit functioneren kan instrumenteel ingevuld worden, met name als voorbereiding op een beroep. Bijvoorbeeld tot houtbewerker of tot arts. Of zoals dit nu gangbaar wordt gesteld: het onderwijs moet jongeren afstemmen op de noden van de arbeidsmarkt om de economische groei te bevorderen.

Sociale economie beweegt zich op die arbeidsmarkt op een unieke wijze door tewerkstelling van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt via aangepaste werkprocessen mogelijk te maken. Een gericht competentiebeleid, een sterk ontwikkelde trajectbegeleiding kunnen als modellen fungeren voor onderwijsvernieuwing.

Daarnaast heeft onderwijs ook de rol om jonge mensen te vormen om als kritische volwassenen uitdagingen in de samenleving te begrijpen en nieuwe antwoorden te formuleren. Op dit terrein raakt het hoger onderwijs de doelstellingen van de sociale economie. "Embedded social purpose" is de drijfveer, de bestaansreden van sociale economie. De mens centraal stellen, democratische besluitvorming, maatschappelijke inbedding, transparantie en duurzaamheid kleuren de maatschappelijke doelstelling.

Ondernemers uit de sociale economie hebben de universiteitslaboratoria ook nodig om mede te zoeken naar nieuwe toepassingen die arbeid op maat van de verscheiden competenties kunnen organiseren. Sociale economie wil ook inzetten op nieuwe markten, niches die vanuit een sociale invalshoek Vlaanderen ook een competitief kunnen geven. Het toepasbaar maken van kennis en hoog technologisch onderzoek voor eenvoudige en arbeidsintensieve productieprocessen, werktuigen, machines ombouwen tot ergonomisch handelbare modellen voor oudere werknemers,... zijn uitdagingen voor de academici die mee met sociale economie-ondernemers in dit avontuur willen stappen.

Sociale economie is werkzaam op alle maatschappelijke terreinen: werk, leefmilieu, welzijn, armoede, mobiliteit, innovatie, gelijke kansen, productie, engeneering, IT ontwikkelingen, bouw,... De thematische aansluiting bij de verscheiden opleidingen in het hoger onderwijs is quasi ongelimiteerd. In die zin kan sociale economie gezien worden als kruispuntsector en een bijzondere proeftuin voor nieuwe ontwikkelingen. Nieuwe vragen en noden uit het werkveld kunnen vertaald worden in onderzoeksprojecten. En omgekeerd kunnen onderzoek en ontwikkelingsprojecten vertaald worden in practische processen binnen sociale economie-ondernemingen.

De toekomstige werkgevers in de sector zitten nu op de schoolbanken: sociale economie-ondernemingen hebben creatieve verantwoordelijken, ondernemers nodig die begeesterd met een visie op vooruitgang op sociaal en maatschappelijk vlak. En die economische uitdagingen durven aangaan. Die vorming verwachten we mede van het hoger onderwijs.

Ook de capacity building binnen de universiteiten is aan versterking toe wanneer het aankomt op fundamenteel onderzoek rond sociaal ondernemingschap en ondersteuning van ontwikkelingen binnen het maatschappelijk veld. Onderzoekers op dit terrein zijn nog schaars: docenten en professoren die het thema van de coöperatieve en sociale economie als hun expertisedomein invullen, moeten we eerder buiten de eigen grenzen zoeken. Onderzoekscentra sociale economie zijn een niche voor de onderzoekers van morgen.

De volledige visienota vindt u hieronder in de bijlagen.