Jaar na jaar worden bruggen gebouwd tussen onderwijs en de sociale economie-ondernemingen. Van éénmalige projecten, over partnerschappen tot een echte joint venture. Omdat een uitwisseling van kennis en expertise leidt tot een capaciteitsopbouw bij beide partijen én een winst voor de samenleving. Deze vormen van samenwerking zijn niet steeds zichtbaar of bekend buiten de eigen onderwijsmuren. En daar wil VOSEC iets aan doen.

We maakten een stand van zaken op voor de studiedag van 15 oktober 2009 met de sprekendste voorbeelden uit de rijke ervaring van dat moment. En dat we niet volledig (kunnen) zijn, is ons duidelijk geworden. Waar we ook de vraag stellen, altijd komen er nieuwe projecten boven. Onderstaande lijst is dus slechts een selectie met voorbeelden van verschillende types van samenwerking.

Nieuwsgierig als we zijn willen we graag weten wat u nóg doet. Geef het ons door het onderstaande invulformulier.

Samenwerking hoger onderwijs en sociale economie... een impressie

• Aan het departement Werktuigkunde van de K.U.Leuven is donderdag een FabLab ("Fabrication Laboratory") geopend. In een dergelijke werkruimte staan een aantal eenvoudig aan te sturen, innovatieve machines ter beschikking waarmee men prototypes kan ontwerpen en realiseren uit hout, kunststof en lichte metalen. Het idee werd bedacht en ontwikkeld door Prof. Neil Gershenfield (MIT) en kent internationaal heel wat succes. Het doel van een FabLab is een technologische leeromgeving te creëren waarbinnen studenten of andere geïnteresseerden eigen productideeën kunnen uitwerken en realiseren. Wat dit laatste staan de betrokkenen onder meer een computergestuurde freesmachine en lasercutter ter beschikking. Met behulp van deze apparaten manier kan men bijvoorbeeld een eigen huis in 3D bouwen, een foto laserprinten op een spiegel... Het FAbLab-Leuven richt zich niet alleen tot studenten van de K.U.Leuven of Associatie K.U.Leuven, maar ook naar studenten van het secundair onderwijs, bedrijven uit de sociale economie... Momenteel wordt ook gezocht naar oplossingen zodat in de praktijk ook het brede publiek hier kan komen experimenteren en prototypes ontwikkelen van vernieuwende ideeën. Het FabLab Leuven wil met andere woorden een smeltkroes worden waar economie, vernieuwing en technologie samenkomen. Meer info: http://www.leuvencentraal.org/nieuws/kuleuven-opent-fablab

• De interne communicatie tussen de verschillende winkels en de externe representatie via het internet, verliep niet zo vlotjes bij het Kringloopateljee in Mechelen. Totdat Thomas Buts en Peter Bontekoe van De Nayer Instituut er aan de slag gingen in het kader van hun eindwerk! De twee studenten industriële wetenschappen elektronica-ict gaven de gehele communicatiestructuur van de vzw een flinke boost, en wonnen daarmee een Cera Award, een erkenning voor het sociaal engagement van studenten met een technisch-wetenschappelijke opleiding. "De server werd vervangen, machtigingen op bestanden en de structuur van het volledige bestandssysteem werden aangepast en uitgebreid, in de winkels legden we een internetverbinding met de server, en de website kan nu door iedereen van de vzw gemakkelijk gebruikt en aangepast worden", verklaart Thomas Buts. "Als blijkt dat de mensen die je helpt vol lof zijn, dan ben je toch een beetje fier op jezelf", aldus nog Peter. (17/9/2009 - www.cera-award.be/Nieuwsdetail.aspx?newsid=30)

• Acht studenten Personeelswerk van de Hogeschool-Universiteit Brussel hebben testen ontwikkeld waarmee ze de competenties van de werknemers van de beschutte werkplaats De Floere kunnen onderzoeken. De vraag hiervoor kwam van De Floere zelf. "Wij zijn een kleine beschutte werkplaats en hebben het budget niet om dure commerciële testen te kopen. Toch is het belangrijk dat we weten wat onze werknemers kunnen. Zo kunnen we het werk dat we aannemen, aanpassen aan onze werknemers in plaats van omgekeerd", klinkt het bij Peter Vanisterbecq. Om een reeks goede testen te ontwikkelen, bezochten de studenten een logopedist, een BuSO-school en raadpleegden ze verschillende bronnen. Zo kwamen ze tot acht testen die bepalen waar de werknemers goed in zijn.

• De studenten Niet-Commercieel Management van het Hoger Instituut voor Readaptatiewetenschappen (HIRL) stellen een enquête op naar de tevredenheid van klanten van vzw Velo. Deze vragenlijst wordt geanalyseerd en vanuit de resultaten formuleren studenten adviezen naar verbeteracties.

• Een student Handelsingenieur aan de Hogeschool-Universiteit Brussel (HUB), kreeg de kans om mee te draaien in de werkgroep 'ecologisch groenbeheer' van VOSEC. Hij stond in voor de opmaak en de verwerking van twee enquêtes. De eerste rond het pesticidenvrij bestrijden van onkruid door sociale economie ondernemingen. De tweede rond de activiteiten van de groenondernemingen op bedrijventerreinen. Naast het persoonlijk afnemen van de enquêtes bij de ondernemers, kwam hij ook in contact met de bedrijven op de studiedag "Groene vingers voor een groene economie". Op die manier werkte hij een stukje mee aan de professionalisering en vergroening van de sociale economie. Bovendien, werkt hij nu als jobstudent voor VOSEC om het geheel volledig af te maken en een bijdrage te leveren aan het praktisch handboek ‘Ecologisch groenbeheer door de sociale economie'.

• In 2007 diende de toenmalige KVK (nu: KOMOSIE) een project in bij Cera Award. Studenten met een technisch-wetenschappelijke opleiding, gesteund door hun promotoren, werken samen met niet-technisch geschoolden in een socialprofitorganisatie. Dat is het objectief van de Cera Award.De vraag die zich al langer stelt binnenhergebruikcentra is hoe je de milieuefficiëntie van herbruikbare wasmachines kan verbeteren door relatief eenvoudige ingrepen, en liefst nog uitvoerbaar door herstellers van kringloopcentra. De student krijgt als uitdaging om het ‘energielabel' van een tweedehands wasmachine van klasse ‘C' naar een klasse ‘A' te krijgen. Het project kadert in de zoektocht naar bewust omgaan met energieverbruik van tweedehands AEEA-toestellen binnen de kringloopcentra. Aldo Geothijn en promotor Ignace Maertens van Sint-Lieven Hogeschool (Gent) werken het komende jaar aan het onderzoeken en uitwerken van het project. Dit doen ze samen met Hans Lootens van het Hergebruikcentrum Ateljee. In Gent zal de student een testopstelling creëren om  het project technisch uit te testen.

• 3/3/2009. De beschutte en sociale werkplaats Waak in Kuurne heeft het innovatieproject 'Smart coach' voorgesteld, dat het in samenwerking met de KU Leuven heeft ontwikkeld. Het is een computersysteem dat de werknemers van Waak moet helpen bij het monteren van kabelbomen, een van de kernactiviteiten van het bedrijf. "De assamblage van kabelbomen bestaat uit de opeenvolging van tientallen tot zelfs honderd instructies en stappen die in de juiste volgorde met de juiste materialen uitgevoerd moeten worden", legt Tim Vannieuwenhuyse uit, financieel verantwoordelijke bij Waak. "De computer geeft stap voor stap instructies aan de werknemer, waardoor die de stappen niet langer uit het hoofd moeten kennen. Zo kunnen mensen met minder mogelijkheden de complexere kabelbomen aan, zelfs blinde of slechtziende werknemers, en kunnen we ook makkelijker kleinere seriegroottes aan."

• De Provinciale Hogeschool Limburg (dpt. PHL-Bio) en De Winning / vzw Groenwerk bouwden in Genk samen samen met de provincie Limburg en Limburg.net het Centrum voor Natuur- en Landschapsbeheer. Ze vonden elkaar in hun beider streven naar een betere leefomgeving door het uitvoeren van activiteiten en het geven van vorming in natuur-, bos-, landschap-, en groenbeheer, binnen een duurzaam en ecologisch perspectief.
  Het centrum slaat een brug tussen vorming, sociale economie en innovatie en ontwikkeling. Het is naast een vormingscentrum ook een expertisecentrum met educatie, consultancy en praktijkonderzoek als kerntaak.

• In Kortrijk werkt Kanaal 127 samen met verschillende organisaties uit de sociale economie aan de bouw van de ecologische Boat & Breakfast AHOI. Een eeuwenoud binnenvaartschip wordt opgeknapt met als doel het te exploiteren als ecologisch horecaschip. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de hogescholen Kortrijk Howest en Katho. Studenten werkten samen over de disciplines heen, en ontwierpen bijvoorbeeld diverse plannen voor de kajuiten, een voorstudie voor het interieur, lanceringscampagne, het logo, de huisstijl en de website met bijhorende reservatiesysteem. Het schip zal vanaf de zomer van 2010 aanmeren aan de Handelskaai in Kortrijk.

• In Gent zoekt Hogeschool Gent naar een synergie van hun verschillende opdrachten door sociale economie te integreren in zowel het onderzoek (bvb. doctoraatstrajecten rond sociaal ondernemerschap), het onderwijs (vnl. via stages en masterproef) als maatschappelijke dienstverlening (via het Centrum voor Ondernemen, www.centrum-voor-ondernemen.be). Zo is er een samenwerking met Ecopower, waar een student stage gelopen heeft en een aantal opdrachten gerealiseerd heeft die zinvol waren voor Ecopower (zoals het opmaken van een duurzaamheidsverslag, financiële analyse,...).

• In de Katholieke Hogeschool Kempen onderzoeken studenten dit najaar hoe duurzaam de invoegbedrijven in de regio ondernemen. Bedoeling is om een ervaringsgericht leeraanbod te creëren voor studenten Office Management en SKMO. Daarvoor wordt samen gewerkt met het Regionaal Incubatiecentrum Kempen (RICK) dat instaat voor de selectie van de onderzochte invoegbedrijven en de kwaliteitsborging van dit project. De KHK selecteert dan weer de leeroefeningen die de leerlingen in het invoegbedrijf zelf een inzicht doen verwerven in de unieke balanceeroefening waarlangs een bedrijf groeit met oog voor profit, people en planet.

• Korte vormen van samenwerking zijn uiteraard de stages. Alhoewel, kort? Van de Karel De Grote Hogeschool lopen de afgelopen drie jaar studenten stage in de Kringloopwinkel Opnieuw & Co, Apparec, OKiDO, Manus en Dienstenthuis. Het is uiteraard slechts één voorbeeld van de wellicht tientallen leerkansen die stages aan de studenten bieden. En van de waardevolle input die de ondernemingen daarvan terug krijgen.

• Het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen (HIRL) maakt dan weer plannen om leerwerkplekken op te zetten voor de opleiding gezinswetenschappen. Een samenwerking met de sociale economie ligt voor de hand met de activiteiten als kinderopvang, seniorenzorg, huishoudhulp... Samenwerking wordt opgezocht met de betrokken koepels en federaties.

• Via een netwerk van LED's (= Laagdrempelige Expertise- en Dienstverleningscentra) wil de Provincie West-Vlaanderen de kennis en expertise van de drie West-Vlaamse hogescholen - HOWEST, KATHO en KHBO - vlot en tegen een betaalbaar tarief ter beschikking stellen van ondernemingen en non-profit organisaties. Eén van de 9 domeinen is 'sociale economie'. Er zijn op dit moment reeds 8 projecten opgestart.

• Zo werken de hogescholen bijvoorbeeld aan een behoeftenbevraging ter voorbereiding van de uitbreiding van activiteiten van lokale diensteneconomie. Dit op vraag De Link. Enerzijds wordt een onderzoek uitgevoerd. De medewerkers van het LED ontwerpen een vragenlijst die alle stagiaires van de hogescholen in betrokken sectoren meenemen naar hun stageplaats. De verwerking gebeurt door LED en een docent sociaal werk. Daarnaast hebben de stiksters in hun retoucheatelier ook nood aan vorming om met deze nieuwe doelgroepen om te gaan als klanten. Een projectgroep van studenten sociaal werk zal zich hierover buigen.

• Een stagiaire vanuit de opleiding Multimedia en Communicatietechnologie wordt dan weer ingezet in een beschutte werkplaats De Oesterbank om een software te ontwikkelen voor een uitleendienst voor het beheer van het materiaal. Deze uitleendienst-computer moet laagdrempelig en gebruiksvriendelijk zijn opdat de werknemers van de beschutte werkplaats er zelf mee weg kunnen. Mogelijks worden ook studenten ergotherapie ingezet om samen met deze student deze software te ontwikkelen.

• Binnen het LED wordt een instrument ontwikkeld op maat van de individuele doelgroepmedewerker om effecten van (sociale) tewerkstelling te meten en te registreren. Het instrument moet aantrekkelijk zijn en niet bedreigend overkomen. Het onderzoek en voorbereidend werk wordt opgenomen door medewerker van het LED. Studenten zijn hierbij betrokken door middel van hun eindwerk en projectmatig onderwijs. Het proces dat afgelegd wordt met de werkgroep uit het werkveld, met daarin Bik en het Consortium Arbeidszorg, wordt gestuurd door de LED medewerker in samenwerking met de betrokken studenten.

• Voor haar project Bedrijfsverzekeringen heeft de KHLim de verzekeringsportefeuilles van 4 Limburgse sociale economie-ondernemingen doorgelicht. Dat gebeurde door studenten Financie- en Verzekeringswezen. Na de doorlichting zijn de ondernemingen beter in staat om een optimalisering of besparing in hun verzekeringsportefeuille door te voeren. Vanuit deze korte opdracht wordt bekeken welke interesse in een verdere samenwerking bestaat.

• Studenten Handelswetenschappen aan de Lessius Hogeschool koppelden in het derde jaar hun eindwerk van Ba3 aan een bedrijfsproject met een praktijkonderzoek in opdracht van beschutte werkplaats Borgerstein (werknemers tevredenheidsonderzoek rond interne communicatie), OCMW Antwerpen (bevraging dienst thuiszorg, imago-onderzoek, analyse eetbonnen) en Levanto (analyse prijszetting en benchmarking). De bedrijven kregen via het eindwerk een rapport met daarin de uitwerking van het onderzoeksthema en dit aangevuld met concrete aanbevelingen. De studenten anderzijds, konden via dit eindwerk relevante ervaring opdoen en dit achteraf vermelden op hun curriculum vitae.

• Studenten van de opleiding Audiovisuele kunsten van de Hogeschool Sint-Lukas zullen voor VOSEC het ABC van de sociale economie vertalen naar de doelgroep beroepssecundair onderwijs. 2e en 3e jaar samen zullen een trimester lang werken aan scenario en uitvoering van een korte maar prikkelende animatiefilm.

• Vier derdejaarsstudenten Office Management van de Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende gaven computerles aan werknemers van beschutte werkplaats OptimaT. Ze deden dit als onderdeel van hun Small Business Project. Voor ze hun bedrijfje "pc@venture" opstartten, deden ze marktonderzoek naar computerles voor mensen met een handicap in de provincie West-Vlaanderen. Het bleek een gat in de markt te zijn. Ze leerden de veertien cursisten de eerste stappen met Microsoft Word, en hoe ze moeten surfen op het internet.

• Het Instituut voor Sociale Economie (UA) ontwikkelde een herhaalbaar meetinstrument om het werkveld in de sociale economie in de provincie Antwerpen te bestuderen en te analyseren. Tevens is een eerste nulmeting gebeurd. Onder begeleiding van Levanto werden de bevindingen afgetoetst bij een expertengroep met het oog op het aanreiken van innovatieve pistes en niche ontwikkeling voor de sociale economie in de provincie Antwerpen.

• Het Studiecentrum voor Lokaal Sociaal en Lokaal Economisch Beleid (Katholieke Hogeschool Kempen) maakt een werkveldanalyse van de sociale economie in de Stadsregio Turnhout. Een analyse van de vraagzijde (werkzoekenden en kansengroepen) en aanbodzijde (sociale economie initiatieven) en het matchen van beide zal inzicht geven in lacunes en groeipotentieel en hoe initiatieven op elkaar afgestemd kunnen worden en elkaar kunnen versterken.

• Het doctoraatsonderzoek 'Activeringspraktijken in de sociale economie: een casestudie bij buurt- en nabijheidsdiensten' van Carmen Mathijssen (KULeuven) liep in nauwe samenwerking met de sociale economie-ondernemingen. Dit zowel met de Uitwisselingstafel van de Buurt- en Nabijheidsdiensten in de Westhoek als met de zes betrokken buurt- en nabijheidsdiensten.

• Een andere vorm van samenwerking is waar ondernemingen en onderwijs in een klant-leverancier relatie stappen. Zo kennen we studentenfietsen aangeleverd en onderhouden door de sociale economie in meer dan 10 grote steden (meer dan 20 betrokken onderwijsinstellingen) en wordt het studentenrestaurant van KaHo Sint-Lieven uitgebaat door invoegbedrijf Duet. Maar ook op vlak van groenonderhoud, schoonmaak, catering,... zijn er tientallen voorbeelden te noemen.

• De Kringwinkel SPIT diende een aanvraag in om een "geluidsarme en veilige glas- en/of porseleincontainer" te ontwerpen. Dit project werd geselecteerd door de beoordelingscommissie waar het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Techniek, het Departement en het Vlaams Subsidieagentschap voor Werk en Sociale Economie deel van uitmaakten.Om dit idee uit te werken gaat SPIT samenwerken met het FabLab te Leuven. De verbindingsambtenaar tussen de sociale-economiebedrijven te Leuven en het FabLab die door de stad Leuven is aangeworven zal voor de nodige coördinatie zorgen. Dit is een belangrijke stap in de samenwerking tussen sociale economie en het FabLab. Het was van bij de start van het FabLab in Leuven de bedoeling de link te leggen tussen high tech en sociale economie. Medewerkers van FabLab zullen bij de ontwikkeling van deze geluidsarme en veilige container samenwerken met en de ontwerpen toetsen met de medewerkers die er dagelijks gebruik van zullen moeten maken. Meer info: http://spit.be/NewsFlashDetail.aspx?id=218

• Het Kringwinkelcentrum WEB, met vestigingen in Hoogstraten, Turnhout en Retie, verkoopt onder de naam 'Resource Lab' zelfgemaakte designmeubelen. Meer info: http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=PH389I9I